دریای خزر ما

05 September 2019

سعید گنجی – جمهوری اسلامی پس از چهار دهه استقرار، امروز بر سر دوراهی است! اعتراضات به حکومت، بخشی از زندگی روزمره ایرانیان شده است. ایرانیان پیوسته نارضایتی خشمگین خود را از اقتصاد ناکارآمد، تورم، بیکاری زیاد، فساد، کاهش ارزش ارز، وعده‌های توخالی حکومت، دروغ و فریب ابراز می‌کنند. جمهوری اسلامی سوء مدیریت خود را به تصویر کشیده است. در چهار دهه گذشته، رژیم اسلامی ارتباط ایران با جهان آزاد را با انتخاب روابط نزدیک با حماس، حزب‌الله و رژیم اسد نابود کرده است.

برآوردهای اخیر نشان می‌دهد که صادرات نفت به زیر پانصدهزار بشکه در روز کاهش یافته و برای پیدا کردن خریداران جدید اعمال تخفیف‌های بالا ضروری است. رژیم در این مقطع جایگاهی ندارد؛ برای ادامه کار، دولت نیازمند بودجه است اما با کاهش درآمدهای نفتی و گازی، اقتصاد ایران به سرعت رو به زوال است.

در نتیجه، جمهوری اسلامی از روی ناچاری به حمایت‌های بین‌المللی متوسل شده است؛ یک نمونه قابل توجه آن کنوانسیون تابستان گذشته در مورد وضعیت قانونی دریای خزر در قزاقستان است. این کنوانسیون درباره حقوق خاص کشورهای حاشیه دریای خزر نامعلوم و مبهم است. از همه مهمتر، ایران بخش اعظم سهم قبلی خود را از منابع دریایی از دست می‌دهد. جمهوری اسلامی در دوران انزوای بین المللی خود که به حمایت دیپلماتیک روسیه نیازمند است، این زیان را به گردن می‌گیرد.

با توجه به تجربیات بی‌شمار ایران از رفتارهای فریبکارانه روسیه، ایرانیان به درستی از مفاد مبهم این کنوانسیون نگران هستند. در سال ۱۹۲۱، ایران با اتحاد جماهیر شوروی معاهده‌ای امضا کرد که این پیمان به هر دو کشور حقوقی مساوی از دریای خزر را برای‌ استفاده از حق ماهیگیری و حمل‌ و نقل می‌داد. در آن زمان، هیچکدام از دو کشور طرف قرارداد از منابع دریایی خزر آگاه نبودند؛ منابعی که حدود ۴۸ میلیارد بشکه نفت و ۲۹۲ تریلیون مترمکعب گاز طبیعی برآورد می‌شود.

براساس کنوانسیون اخیر، اکنون ایران حق خود از دریای خزر را با سایر کشورهای حاشیه خزر به اشتراک خواهد گذاشت و منافع حقوقی‌اش بطور قابل ملاحظه‌ای از دست خواهد رفت. پرسش ایرانیان منطقی است: «چرا سهم آنها از دریا باید با کشورهای مستقل سابق اتحاد جماهیر شوروی تقسیم شود؟!» و ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود. به گفته کارشناسان، ایران کمترین سهم دریا و بخشی را که شامل منابع ناچیز یا دست‌نیافتنی است، صاحب می‌شود. انتظار می‌رود این توافق تنش‌های منطقه‌ای را کاهش داده و توسعه پروژه‌های سودآور گازی و نفتی را تسریع کند، اما این ایران است که باید بار همه این هزینه‌ها را بر دوش کشد. مسلماً برنده واضح این کنوانسیون روسیه است زیرا هم نیروی دریایی خارجی را از ورود به دریا محدود می‌کند و هم حق منابع دریایی را بر اساس خواسته‌اش به‌ دست می‌آورد. روسیه همچنین ۱۰٪ از سهم قزاقستان و ۵٪ سهم آذربایجان را از منابع دریایی صاحب می‌شود؛ پیش‌نویس این کنوانسیون توسط روس‌ها تهیه شده است! از سوی دیگر مادامی ‌که این کنوانسیون تعریف مشخصی از خزر به عنوان دریا یا دریاچه ارائه ندهد، تابع «کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها» یا هرگونه توافقنامه بین‌المللی مشابه نخواهد شد.

این توافقنامه ننگین نشان می‌دهد که چرا ایرانیان اعتماد و احترام به حاکمان خود را از دست داده‌اند و خواستار تغییر سیستم هستند. ما هرگونه تصویب این کنوانسیون توسط «مجلس شورای اسلامی» را به شدت محکوم می‌کنیم زیرا این یک فاجعه ملی خواهد بود.

*دکتر سعید گنجی رئیس هیئت مدیره اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران (نوفدی)

Link to the Full Article